Sản xuất hàng hóa ra đời là bước ngoặt căn bản
trong lịch sử phát triển của xã hội loài người, đưa loài người thoát khỏi tình
trạng "mông muội", xóa bỏ nền kinh tế tự nhiên, phát triển nhanh
chóng lực lượng sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh tế của xã hội.
1. Đặc trưng của sản xuất hàng hóa:
- Sản xuất hàng hóa là sản xuất để trao đổi, mua bán, không phải
để người sản xuất ra nó tiêu dùng. Theo chủ nghĩa Mac-Lênin thì trong
lịch sử loài tồn tại hai kiểu tổ chức kinh tế khác nhau là sản xuất tự cung, tự
cấp (tự túc, tự cấp) và sản xuất hàng hóa. Sản xuất tự cung, tự cấp là kiểu tổ
chức kinh tế trong đó sản phẩm được sản xuất ra nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng
của chính bản thân người sản xuất như sản xuất của người dân trong thời kỳ công
xã nguyên thủy, sản xuất của những người nông dân gia trưởng dưới chế độ phong
kiến... Trong khi đó, sản xuất hàng hóa là kiểu tổ chức kinh tế trong đó sản
phẩm được sản xuất ra để bán chứ không phải là để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của
chính người trực tiếp sản xuất ra nó, tức là để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của
người khác, thông qua việc trao đổi, mua bán.
- Lao động của người sản xuất hàng hóa vừa mang tính chất xã hội vừa mang tính chất tư nhân, lao động của người
sản xuất hàng hóa mang tính chất xã hội vì sản phẩm làm ra để cho xã hội, đáp
ứng nhu cầu của người khác trong xã hội. Nhưng với sự tách biệt tương đối về
kinh tế, thì lao động của người sản xuất hàng hóa đồng thời lại mang tính chất
tư nhân, vì việc sản xuất cái gì, như thế nào là công việc riêng, mang tính độc
lập của mỗi người. Tính chất tư nhân đó có thể phù hợp hoặc không phù hợp với
tính chất xã hội. Đó chính là mâu thuẫn cơ bản của sản xuất hàng hóa. Theo chủ
nghĩa Mac-Lênin thì mâu thuẫn giữa lao động tư nhân và lao động xã hội là cơ
sở, mầm mống của khủng hoảng trong nền kinh tế hàng hóa.
- Mục đích của sản
xuất hàng hóa là giá trị, là lợi nhuận chứ không phải là giá trị sử dụng.
2.
Ưu thế của sản xuất hàng hóa:
- Sản xuất hàng hóa ra
đời trên cơ sở của phân công lao động xã hội, chuyên môn hóa sản xuất.Chính vì
thế, nó khai thác được những lợi thế về tự nhiên, xã hội, kỹ thuật của từng người,
từng cơ sở sản xuất cũng như từng vùng, từng địa phương. Bên cạnh đó, sự phát
triển của sản xuất hàng hóa lại có tác động trở lại, thúc đẩy sự phát triển của
phân công lao động xã hội, làm cho chuyên môn hóa lao động ngày càng tăng, mối
liên hệ giữa các ngành, các vùng ngày càng trở nên mở rộng, sâu sắc. Phá vỡ
tính tự cấp tự túc, bảo thủ, trì trệ, lạc hậu của mỗi ngành, mỗi địa phương làm
cho năng suất lao động xã hội tăng lên nhanh chóng, nhu cầu của xã hội được đáp
ứng đầy đủ hơn. Khi sản xuất và trao đổi hàng hóa mở rộng giữa các quốc gia,
thì nó còn khai thác được lợi thế của các quốc gia với nhau.
- Trong nền sản xuất
hàng hóa, quy mô sản xuất không còn bị giới hạn bởi nhu cầu và nguồn lực mang
tính hạn hẹp của mỗi cá nhân, gia đình, mỗi cơ sở, mỗi vùng, mỗi địa phương, mà
nó được mở rộng, dựa trên cơ sở nhu cầu và nguồn lực của xã hội. Điều đó lại
tạo điều kiện thuận lợi cho việc ứng dụng những thành tựu khoa học - kỹ thuật
vào sản xuất... thúc đẩy sản xuất phát triển.
- Sự tác động của quy
luật vốn có của sản xuất và trao đổi hàng hóa là quy luật giá trị, quy luật
cung - cầu, quy luật cạnh tranh... buộc người sản xuất hàng hóa phải luôn luôn
năng động, nhạy bén, biết tính toán, cải tiến kỹ thuật, hợp lý hoá sản xuất,
nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế, cải tiến hình thức, quy
cách và chủng loại hàng hóa, làm cho chi phí sản xuất hạ xuống đáp ứng nhu cầu,
thị hiếu của người tiêu dùng ngày càng cao hơn.
- Sản xuất hàng hóa quy mô lớn có ưu thế so với sản xuất tự cấp tự túc
về quy mô, trình độ kỹ thuật, Công nghệ, về khả năng thỏa mãn nhu cầu... Vì
vậy, sản xuất hàng hóa quy mô lớn là hình thức tổ chức kinh tế xã hội hiện đại
phù hợp với xu thế thời đại ngày nay.
- Sản xuất hàng hóa là sản xuất cho người khác, cho xã hội, sản xuất để
bán, vì mục tiêu lợi nhuận, do đó nó tạo ra động lực mạnh mẽ thúc đẩy sản xuất
hàng hóa phát triển. Còn sản xuất tự cung tự cấp với mục đích sản xuất ra những
giá trị sử dụng để thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng của chính người sản xuất, nên
không tạo ra động lực thúc đẩy sản xuất phát triển.
- Trong sản xuất tự
cung tự cấp, quy mô nhỏ chủ yếu dựa vào nguồn lực sẵn có của tự nhiên, nhu cầu
thấp, trình độ dân trí thấp nên không có cạnh tranh, không tạo ra động lực mạnh
mẽ phát triển khoa học - công nghệ để phát triển kinh tế có hiệu quả.
Sản xuất hàng hóa với
năng suất lao động cao, chất lượng hàng hóa tốt và khối lượng ngày càng nhiều,
chủng loại đa dạng và phong phú làm cho thị trường được mở rộng, giao lưu kinh
tế - xã hội giữa các vùng, các miền, các địa phương và quốc tế phát triển, tạo
điều kiện thỏa mãn các nhu cầu vật chất và tinh thần ngày càng cao cũng như sự
phát triển tự do và toàn diện của mỗi thành viên trong xã hội. Ngược lại với
sản xuất tự cung tự cấp, sản xuất kém phát triển, mang tính khép kín, sản phẩm sản
xuất ra không đủ tiêu dùng vì thế đời sống vật chất và tinh thần của người lao
động thấp, không có điều kiện để mở rộng hoạt động giao lưu kinh tế - xã hội
giữa các vùng miền...
Tuy nhiên, bên cạnh
mặt tích cực như đã nêu trên, sản xuất hàng hóa cũng có những mặt trái của nó
như phân hóa giàu - nghèo giữa những người sản xuất hàng hóa, tiềm ẩn những khả
năng khủng hoảng kinh tế - xã hội, phá hoại môi trường, hệ sinh thái, xã hội,
v.v..
tháng 11 03, 2019
Tags :
Chủ đề 18
Subscribe by Email
Follow Updates Articles from This Blog via Email
No Comments